Wednesday, October 25, 2006

Jeroen Bosch نگاه ِنقاش هلندی به هیولای درون

The Hell: Jeroen Bosch (1450-1516), Dutch painter
Museo Nacional del Prado, Madrid

خیلی ها در ایران از نقاشان هلندی تنها ون گوگ (فان خُخ) و رمبراند را می شناسند. اهل هنر شاید موندریان و وان دایک (فان دَیک) و یکی دوتای دیگر را هم بشناسند. اما گروه کم شماری ممکن است با کار و نام "یرون بُسخ" (بُش) آشنا باشند.


این نقاش ذهنیت گرای اوایل ِ رنسانس، سبکی یکه و نامأنوس و تخیلی عجیب دارد. قرنها بعد سورئالیست ها از نقاشی های او الهام گرفتند تا اضطراب تعریف ناپذیر انسان ِقرن بیستم را به کمک عناصر و ترکیب های رویا گونه یا کابوس وار بیان کنند. بُسخ در قالب درونمایه های مذهبی، ناخودآگاه ناشناخته ی آدمی را عینیت می بخشید. آثار او پر از جزییات پراکنده اند. رهیافتی درست به دنیای او نیازمند خواندن این اجزاست.


تصویربالا بخشی از یک تابلوی سه لته ی اوست به نام «باغ هوس ها»، که دوزخ را مجسم می سازد. روی آن کلیک کنید تا کل ِ دوزخ را ببینید. لته ی میانی تابلو را که اسم اش «مائده های زمینی» ست، اینجا و بخشی از آن را بصورت درشت تر اینجا ببینید.

Carrying the cross: Jeroen Bosch, Museum of fine arts in Gent, Belgium

نقاشی انجیلی ِ بالا اثر دیگری از بُسخ است که مسیح را صلیب بردوش نشان می دهد. حالت های چهره ها با اغراق کم نظیری، بیانگر روح پلید و شیطانی آدمهایی ست که عیسا را به قتلگاه می برند. من در نقاشی های مشابه و حتا در هیچ نقاشی دیگری چنین حجم فشرده ای از میمیک های به شدت اکسپرسیونیستی را یکجا ندیده ام یا دست کم بخاطر نمی آورم. درنده خویی ِ ناشی از اعوجاج ِ خاص دهان ها، سبوعیت چانه ها، کشیدگی ِ شرورانه ی چشمهایی که از حدقه بیرون زده اند یا تیره و تارند، نگاه های دسیسه وارشان به همکدیگر، همه و همه توحشی در شرف انفجار را نشان می دهد.

تنها مسیح چهره ای آرام دارد و زن و مردی که در گوشه ی پایین ِ سمت راست دیده می شوند. چشمانشان در تضاد با دیگران بسته است و گویی در عالم دیگری سیر می کنند. آن زن اگر اشتباه نکنم باید مریم مجدلیه باشد و مردی که سرش در گوشه ی پایین روی پارچه ای سفید قرارگرفته شاید باز خود مسیح است. نمی دانم.

1 comment:

Kamangir said...

نقاشی جالبیه. چقدر جزییات .