Friday, December 15, 2006

مصدومان شیمیایی را دریابیم

Victims of chemical attack by Iraq: Sardasht- Iran, summer 1987
To see more photos, click on picture above!

در اواخر هفته ی پیش جلسه ی سالانه ی سازمان منع سلاحهای شیمیایی در شهر لاهه در هلند برگزار شد و وزیر خارجه ی ایران همراه با هیئتی در آن شرکت داشت. آمریکا و روسیه که بیشترین سلاحهای شیمیایی را در اختیار دارند نیز عضو این سازمان هستند. همانطور که می دانید ایران در جنگ با عراق بارها مورد حملات شیمیایی ارتش عراق قرارگرفت. رزمندگان و شهروندان بسیاری کشته شدند و آنها که جان بدر بردند همچنان از مسمومیت های آن دوره رنج می برند. گاه و بیگاه خبر وخامت حال آشنایی یا شهادت مصدومی این زخم کهنه را برای بسیاری از ایرانیان تازه می کند.


ایران به همین علت از اعضای فعال این شورای جهانی ست. با این وجود به دلایلی که بر ما مبهم است، دولت ایران نتوانست این موضوع را در دادگاه صدام حسین به دادخواستی در جهت تأمین حقوق قربانیان تبدیل سازد و جنایتکاران را که ردشان تا هلند هم می رسد، بهتر به جهانیان معرفی کند.


چشمان بسته ی هلند

در دوران جنگ ایران و عراق، یک تاجر و دلال هلندی به نام فرانس فان آنرات (وان آن رات) در زمره ی اصلی ترین فروشندگان مواد اولیه ی تولید بمب های شیمیایی به عراق بود. استفاده از اینگونه بمب ها بعد از جنگ جهانی اول ممنوع شده بود و وساطت فان آنرات در تهیه ی این مواد برای صدام نه تنها کاری غیرقانونی بود، بلکه جنایت محسوب می شد. پس از اشغال عراق توسط آمریکایی ها این دلال شیمیایی که تا پیش از آن در عراق سکونت داشت، تحویل دادگاهی در هلند شد.


وقتی موضوع به رسانه ها کشیده شد، وکیل فان آنرات گفت که اداره ی اطلاعات و امنیت هلند از فعالیتهای موکل اش آگاهی داشته است و او در این باره حرفهایی برای گفتن دارد. طولی نکشید که موضوع از رسانه ها خارج شد و پرونده کم و بیش در سکوت جریان قضایی خود را طی کرد. در میان اسناد و مدارکی که در این دادگاه ارائه شد، موضوع بمباران شیمیایی حلبچه بخاطر ابعاد بی سابقه اش و حضور منسجم و گسترده ی نمایندگان مصدومان کُرد، از محوریت برخوردار بود. اما موضوع بمباران شیمیایی مناطق مرزی ایران اهمیت بسیار کمتری داشت و حضور نمایندگان ایرانی هم کمرنگ بود. با این وجود دادگستری هلند گروهی تحقیقاتی را به ایران روانه کرده بود تا یافته هایشان را در دادگاه مطرح کنند و ادعای طرف ایرانی را محک بزنند.


فان آنرات در نهایت به جرم مشارکت در جنایات جنگی به پانزده سال حبس محکوم شد بی آنکه ادعای ارتباط او با اداره ی امنیت هلند اثبات شود. اما بر اساس نظر منتقدانِ این دادگاه، به نظر میرسد که فان آنرات، این همنشین خوشگذران صدام، مأموری دوجانبه بوده است که برای اداره ی اطلاعات و امنیت هلند جاسوسی می کرده تا آنها اعمال جنایتکارانه ی او را نادیده بگیرند.

.


تلاشهای موازی

صالح نیکبخت وکیل کردتبار ایرانی با حضور در دادگاه های مرتبط با این جنایات چه در عراق و چه در هلند، تلاش کرد دادخواستهایی به نفع مصدومان شیمیایی (بویژه گروهی از اهالی سردشت) ارائه کند. اما تا آنجا که شنیده ام از همراهی نهادهای دولتی بی نصیب ماند و آنچنان که می خواست نتوانست در تأمینِ حقوق مصدومان موفق باشد.


کردتبار دیگری که شب و روز اش را وقف این موضوع کرده است، دکتر شهریار خاطری ست. او که از مدیران یک مرکز تحقیقاتی در زمینه ی آسیبهای شیمیایی در تهران است، ابعاد صدمات شیمیایی وارده بر ایرانیان را در مجامع بین المللی و تحقیقاتی بسیاری تشریح کرده است و تلاش کرده دانش روز را برای درمان مصدومان به ایران بیاورد. در کنار اینگونه افراد، نهادهای مردمی نیز در مناطق آسیب دیده ای چون سردشت در حد توان خود به حمایت از مصدومان شیمیایی می پردازند. بنیاد جانبازان نیز تشکیلات حمایتی خود را دارد که بنده از چند و چون آن بی خبرم.


آنچه در این میان باعث تأسف می شود این است که شکافهای سیاسی در ایران و نگاه امنیتی برخی مقامات به موضوعات ملی و انسانی، گاه مانع از همکاری افراد و گروه های مختلف در یک زمینه ی مشترک می شود و منافع ملی را تحت الشعاع دسته بندی های سیاسی قرار می دهد. دولتی ها راه خودشان را می روند و نهادهای مردمی یا افراد مستقل نیز به ناچار راه خودشان را. از منظر فرهنگی و رسانه ای نیز مقامات دولتی و امنیتی حساسیتهای عجیب و غریبی نسبت به بحث مصدومان شیمیایی نشان می دهند، تا حدی که خواسته یا ناخواسته مانع از اطلاع رسانی مناسب در سطح جهانی شده اند.


فرصتی تازه

در سال 2007 دادگاه تجدیدنظر فان آنرات در هلند برگزار خواهد شد و فرصت تازه ای برای مطرح ساختن دردو رنج مصدومان شیمیایی فراهم خواهد آمد. در این فرایند قضایی درخواست غرامت برای قربانیان می تواند یکی از اهداف اصلی باشد. اما هدف مهمتر نشان دادن عواقب دهشتناک استفاده از سلاحهای شیمیایی و میکربی و ایجاد عزم جهانی برای زدودن زرادخانه ها از اینگونه سلاح هاست. هیچیک از این اهداف محقق نخواهد شد مگر آنکه نمایندگان مصدومان شیمیایی در چنین دادگاه ها و مجامعی بتوانند حضور یابند و دولت و نیروهای مستقل نیز فارغ از هرگونه دسته بندی، همسو با هم قربانیان حملات شیمیایی را از نظر حقوقی، علمی و رسانه ای پشتیبانی کنند.

.

لینکها:

تصاویر قربانیان حمله ی شیمیایی به سردشت: اینجا

انجمن حمایت از قربانیان سلاحهای شیمیایی : اینجا

سازمان منع سلاحهای شیمیایی: OPCW

پژوهشکده ی مهندسی و علوم پزشکی جانبازان: jmerc

مروری بر بمباران شیمیایی ایران و بی اعتنایی بین المللی: اینجا

کتاب یک روزنامه نگار هلندی: در تعقیب جنایتکار جنگی فرانس فان آنرات

De jacht op oorlogsmisdadiger Frans van Anraat

2 comments:

ahmad said...

Dear Ramin,
Salam,
Please also consider making a film about pesticide poisoning in Northern Iran/ suicidal cases with pesticides all over Iran.
Please also see: mahda.virtualactivism.net
Regards,
Ahmad Mahdavi,
Pesticide toxicologist.

shahriar said...

Salam,
Thank you for addressing such an important issue.
For your information; a Number of CW victims will be attending the Appeal court of Anraat in April,

Mokhlessim;
Shahriar Khateri