Saturday, March 03, 2007

کیارستمی و حافظ بازی

Photo by Abbas Kiarostami

از ولایت خبرمی آید که عباس خانِ کیارستمی حافظ را به شیوه ی فَست فود لقمه پیچ کرده است برای اِس اِم اِس بازها و قرار است به زودی سالاد سعدی را هم بدهد به بازار. (نمونه هایی از حافظ به روایت کیارستمی)


هنر نمی خرد ایام و غیر از اینم نیست

کجا روم بتجارت بدین کساد متاع


گزینش و بازخوانیِ پاره ای از سروده های شاعران بزرگ تنها میان هنردوستان و اهل قلم رایج نیست. نقل بیتی از یک شاعر چون نُقل و نباتِ محاوره بوده است در فرهنگ عامه ی ما. هرجا کلام گوینده از بیان معنایی بازمی مانَد، پاره شعری به یاری می آید تا ناگفته را بازگوید یا بهتر بگوید: استدلالی به تمثیل، توصیفی استعاری، طعنه ای نمادین، خواهشی رازآلود، گلایه ای پنهان، شور و شوقی آهنگین و...


اما «بازچینیِ» یا تقطیع دوباره ی اشعار بزرگان قدری تازگی دارد، و خرده ای هم بر آن نیست. چرا که «انسان» محورِ خوانِش است و نه متن. و چه خوب که کسی گذشتگان را بازخوانی و بازچینی کند که دریافتی امروزی و نگاهی کم نظیر دارد.


واقعیتِ ژرفتر اما این است که فشارِ ممیزی و رکودِ سینمایی در ایران حتا گریبانِ مشهورترین فیلمساز ما را نیز گرفته است و او را واداشته به جای آنکه فرزندانِ آفرینشِ خود را به دنیا بیاورد و بپرورد، قابله گیِ بزرگان را بکند. قابله گی البته شغلی شریف است و حساس.


دردِ جانکاه اینجاست که فیلمساز، نویسنده و هنرمند ایرانی مدام باید آفرینش را در خود سقطِ جنین کند، یا اطفال ناقص الخلقه بزاید، یا اینکه از نزدیکی با اجتماع خود بپرهیزد مبادا آبستنِ داستانی بشود که حق حیات نخواهد یافت (چنانکه فیلم دهِ کیارستمی در ایران حق زندگی نیافت).


زایش که نیست، بازآیش هست. حافظ که نیست، حافظ بازی هست:


ارغنون ساز فلک رهزن اهل هنر ست

چون از این غصه نتابیم و چرا نخروشیم


می کشیم از قدح لاله شرابی موهوم

چشم بد دور که بی مطرب و می مدهوشیم


حافظ این حال عجب با که توان گفت که ما

بلبلانیم که در موسم گُل خاموشیم

No comments: