Tuesday, April 17, 2007

عکسهای تاریخی از مکانهای باستانی در ایران

سال گذشته خبرهایی شنیدید درباره ی احتمالِ حراج کتیبه های تخت جمشید به سودِ بازماندگانِ مقتولینِ حملاتِ حماس. دادگاهی در آمریکا حکم داده بود این کتیبه ها را که سالهاست نزد یک پژوهشکده ی آمریکایی در شیکاگو به امانت گذاشته شده، وجه الغرامه ی عملیاتِ انتحاریِ حزب مورد حمایت حکومت ایران بکنند.


به تازگی گذارم به وبسایتِ بخش خاورشناسی دانشگاه شیکاگو افتاد که کتیبه ها را در اختیار دارد. پژوهشگرانِ این موسسه در حدود سالهای 1310 در تخت جمشید و استخر کاوشهای باستانشناسی انجام داده اند و عکسهای هوایی بسیار ارزشمندی را از مکانهای تاریخی و تپه های باستانی در سراسر ایران گرفته اند که نمونه هایی از آن را اینجا آورده ام با شرحی بر تصاویر. اینکه دیگر چه خدماتی کرده اند یا چه چپاولهایی، نمی دانم.


البته در زمانِ رضاشاه قوانین سختگیرانه ای برای کاوشگران بیگانه وضع شده بود. حال آنکه در دوره ی قاجار، کاوشگرانِ فرنگی تنها ملزم بودند طلا و جواهرات را به نوکرانِ شاه تحویل بدهند و باقیِ مکشوفات، انعامِ خودشان بود. جهالتِ فرهنگی و خیانت به سرمایه های ملی را ببینید که تا کجاها رسیده بود! در دوره ی رضا خان این قراردادهای وطن فروشانه لغو شد. اما بعدها مافیای زیرخاکی پدید آمد و به مرور جای کاوشگران خارجی را گرفت و چپاول گنیجینه های ملی به شکلی نگران کننده تر ادامه یافت.

به هر رو عکسهای گرفته شده در آن دوران، بویژه عکسهای هوایی، اینک خود تبدیل به گنجینه ای تازه شده اند؛ نه فقط برای پژوهشگران و باستان شناسان، که برای هرکس که به تاریخ و گذشته ی ایران زمین علاقه مند است.



نمایی از اصفهان در هفتاد و اندی سال پیش. از حوالیِ میدان نقش جهان تا سی و سه پل که در بالای عکس دیده می شود، باغ و مزرعه است. گنبد مسجد مدرسه ی چهار باغ در گوشه ی بالایی سمت راست دیده می شود. همچنین کاروانسرای مجاور که بعدها تبدیل به هتل عباسی شد. هسته ی اصلی اصفهان در اطراف مسجد جمعه بوده است که از دوران سلجوقی برجا مانده. (برای دیدنِ تصاویر بزرگتر روی عکسها کلیک کنید).



بقایای برج و باروی شهر تاریخیِ ری را در عکسِ بالا (1936) که رو به شمال دارد، می بینید. شهر ریِ امروزی در غرب این دیواره (راست، خارج از تصویر) واقع است. آن ته، پایِ کوههای برف گرفته و در دامنه ی توچال، بخشهای سرسبز شمالِ تهران (که خارج از شهر بوده اند)، از سلطنت آباد و نیاوران تا قلهک و تجریش، بصورت سیاهه ی مبهمی پیداست. بناهایِ تهرانِ قدیم و روستاهای پراکنده در دشت به علتِ خروج از دامنه ی وضوح و وجود غبار، محو شده اند. سیاهه ی سمت چپ باید درکه، اوین، دهِ ونک و باغهای امتدادِ مسیر رودخانه باشد که سالهاست با انبوهی از آجر و آسفالت به دیگر سیاهه پیوسته و تهران نیز به ری... و چنان دودی همه را پوشانده که دیگر با بهترین لنز هم جز سیاهی نمی شود دید.


اگر برنامه ی Google Earth (گوگل زمین) را در رایانه ی خود دارید، با وارد کردن مشخصات زیر در روزنه ی Fly To، وضعیت فعلی و موقعیت دقیقِ این دیواره ی تاریخی را می توانید ببینید:
Fly To: 35°36'11.11"N, 51°27'7.77"E

با زاویه دادن به تصویرِ گوگل می توانید چشم انداز کنونیِ تهران را با این عکس مقایسه کنید.

نقشه ای که یازده سال بعد از این عکس تهیه شده است، محدوده ی کوچکِ شهر تهران و حومه را نشان می دهد، همچنین ری را: اینجا

.


نمای هوایی تخت جمشید (پرسپولیس یا پارسه) در 1936. جهتِ نگاهِ دوربین به شمالِ غربی ست. بخشهایی از تخت جمشید هنوز زیر خاک است. تالارِ نزدیک به کوه (کاخ صد ستون) و تالار پایین تصویر کاخ تچر یا داریوش است.


برای دیدنِ عکسهای هوایی به لینک زیر رجوع کنید. (شامل 9 صفحه است).

Copyright of Photographs: Oriental Institute of the University of Chicago

برای دیدن فهرستی از کاوشهایِ این گروه آمریکایی اینجا کلیک کنید و بعد در هر بخش روی فهرستِ تصاویر.

افزونه بعدالتحریر: میراث فرهنگی بازگشت الواح را خوب پی گیری نمی کند.

No comments: