Tuesday, April 24, 2007

حجاب، تناقض و سینما

بگیر و ببندی که به بهانه ی حجاب این روزها در ایران سرگرفته پر از تناقض است و به نظر می رسد بلوایی ست که سمت و سوی خواسته های بنیادین مردم را به بیراهه ی سطحیات می کشاند.


از همان ابتدای انقلاب حتا بین مراجعِ تقلیدِ رده بالا نیز دودستگی هایی در این باره بود که حجاب اجباری باشد یا نباشد. با این حال اعتراضهای زنان در همان سالها راه بجایی نبرد. حاکمان و آنها که مدعی دینداری هستند خود می دانند که اینگونه اقدامات ریشه های فساد را نمی خشکاند، بلکه آن را به خفا می برد، کما اینکه تجربه ی سالیان این را ثابت کرده است. انتخابِ پوشاک و نحوه ی پوشش، امری شخصی ست و بخشی از آزادیهای فردی. فقط هنجار اجتماعی (که آن هم نسبی و سیال است)، می تواند مرزهای آن را تا اندازه ای تعیین کند و نه هنجار بخشنامه ای و تحمیلی و حکومتی.


مقایسه ی برخی تناقض ها

در ترکیه و فرانسه به زور حجاب از سر زنان بر می دارند (تنها در مکانهای آموزشی و موقعیت های خاص) و در ایران به زور حجاب بر سر می کنند. اولی به این بهانه که روسری نمادی مذهبی ست و دیگری به این بهانه که موی سر نشانه ی بی بند وباری ست. حکومت ایران به غرب معترض است و غرب به ایران. اما ماهیتِ ایندو سیاستِ متضاد، با هم تفاوتی ندارد، جز اینکه اولی محدود است و دومی فراگیر.


دختران یهودی ارتدکس بعد از ازدواج ملزم به پوشاندن موهایشان از بیگانه هستند اما بسیاری از آنها چون به این پوشش عادت ندارند یا خود را انگشت نمای دیگران می بینند، کلاه گیس به سر می کنند که همان کلاه شرعی ست. در ترکیه نیز بازار کلاه گیس رونق دارد. دخترانِ مسلمانِ مقید به حجاب، با کلاه گیس به دانشگاه می روند. یکی نیست بپرسد این چه رویه ای ست و فایده اش چیست؟

از سوی دیگر، پافشاریِ تندروهای اسلامی بر اجباری بودنِ حجاب باعث شده تا غربیهای مسیحی که خود نیز در مذهبشان توصیه به پوشاندنِ سر و اندام را دارند، مسلمانان را عقب مانده و زن ستیز بخوانند و خود را متمدن و امروزی.


بر اساس قوانین مذهبی در ایران، زنانِ غیر مسلمان (اقلیت های دینی، توریستهای مسیحی و...) ملزم به پوشاندن موهای خود نیستند و دیدنِ موی سر آنها برای آقایانِ مسلمان اشکال شرعی ندارد! اما در عمل این دسته از خانمها نیز مجبور به پیروی از مقرراتی شده اند که پذیرش آن حتا برای بسیاری از مسلمانِ دیندار هم دشوار است. حال بماند که پیامدهای این ممنوعیتِ غیرقانونی برای صنعتِ گردشگری چیست.


حجاب در رسانه ها و سینمای ایران

اوجِ تناقض در رسانه های تصویری رخ می نماید. 28 سال است سینمای ایران نمی تواند زنی را در خانه اش و حتا در رختخواب بدون روسری نشان بدهد. این محدودیت، انبوهی از صحنه های تصنعی را به بار آورده که سینمای ما را باورناپذیر ساخته است و دچار لکنتی مداوم. سینمای ایران اگر بازتابی از زندگی در چارچوبهای موجود هم نباشد، پس دیگر چه چیز را باید نشان بدهد؟ چنین رویکرد تنگ نظرانه ای ست که در نهایت باعث می شود مردم به فیلمهای خارجیِ سانسور نشده یا آنچنانی رو بیاورند و جلد مجلات پر بشود از رخنگاره های دختربچه های خوش صورت. این انحرافِ زننده از کجا می آید و چه کسانی مسئول ترویج آن در جامعه اند؟


در چنین شرایطی سیمای جمهوری اسلامی هر وقت دلش خواست جولان می دهد و سر و گردن و اندام ستارگانِ زن هالیوود را به رخ بینندگان می کشد. اگر گیسوانِ آنچنانی و لباسهای چسبان و تحریک کننده بد است، پس این ولعِ فزاینده ی سیما برای پخش فیلمهای غربی از چیست؟ آیا می خواهند سینمای ایران را (از تولید تا پخش) ورشکسته کنند؟ اگر چنین قصدی در کار نیست پس چرا فیلمهای آمریکایی نخست در سینماها به نمایش در نمی آیند تا سالنهای خالی هم رونقی بگیرند؟ یا شاید هدف سیما این است که بینندگان شبکه های ماهواره ای خارجی را به سوی خود جلب کند؟ با یک تیر دو نشان!


از ابتدا توجیه آقایان این بود که این بازیگرانِ بی سرپوش و کم تن پوش، زنانِ نامسلمان اند و نمایشِ آنها اشکالی ندارد. گویی اگر زنی نامسلمان بود، نمی تواند تحریک کننده باشد. پرسشِ بعدی این است که پس چرا مدتی ست زنهای مسلمانِ بی حجاب را هم از تلویزیون نشان می دهند؟ سریالهای سوری (سوریه ای) و مصری را همه از سیمای اسلامی دیده اند. خانمهای سر و گردن لخت هم که در این سریالها به وفور یافت می شوند. نکند چون سُنی هستند ایرادی ندارد؟ یا چیزی در شریعت و فقه تغییر کرده که به اطلاع بینندگان نرسیده است؟ و چرا این تغییر شامل حال بازیگرانِ زن ایرانی نمی شود؟


تناقض و سفسطه تا کی؟ هر سیاستی که ضد و نقیض و تحمیلی شد، دیر یا زود از درون فرو می پاشد یا ناهنجاری های بزرگتری را به بار می آورد که خود را زیر سرپوشی از ظاهرسازی و ریاکاری پنهان خواهد کرد.


Image 1: Iranian newspaper's headline from 1979: Hijab is not obligatorily.
Image 2: scene from ongoing Hijab campaign of Iranian government.
Image 3: movie still from Mr. & Mrs. Smith, recently broadcast on Iranian TV.

No comments: