Thursday, March 05, 2009

Achter zijn mooie glimlach به یادِ یک دوست

Abdi Ismael Jama was een filmmaker van somalische afkomst. Na vele tegenslagen stond hij eindelijk op het punt om zijn eerste lange fictie te gaan draaien. Maar hij verdween op de nacht van 10 januari 2009, nadat hij op stap ging, veel dronk en een bekeuring kreeg... Na weken lang onzekerheid en zoeken, werd hij eindelijk dood gevonden in een Amsterdamse gracht in de buurt van zijn huis. Waarom Abdi zo aan zijn einde is gekomen blijft een raadsel. Hij werd op 5 maart 2009 in Amsterdam begraven. Hieronder mijn afscheidstekst en een paar fotos van Abdi's begrafenis:

Achter zijn mooie glimlach

Toen ik nog met Abdi aan de film academie studeerde, kwam mijn moeder uit Teheran naar Amsterdam. Een emotionele bezoek, want we hadden elkaar vijf jaar niet gezien. Ik herinner me dat ze eens tegen me zei: "Ramin, je moet echt oppassen met al die grachten hier in Amsterdam!" Ik reageerde nuchter: "Maak je geen zorgen, ik kan wel een beetje zwemmen!"

Voor Abdi bleek dat niet voldoende te zijn. Je moet echt goed kunnen zwemmen om overeind te blijven in het land van water en wind. Anders ga je ten onder. Dronken of niet dronken, je bent eenmaal een ontheemde vreemdeling die zich snel uitgesloten en uitgeput kan voelen. Je hebt meestal geen weg terug en geen weg vooruit. Zo begint je ondergang. Je verdrinkt letterlijk of figuurlijk. De boosdoener mag je best buiten zoeken, maar hij zit ook in je zelf.

Twee jaar geleden wanneer ik Abdi voor het laatst sprak, merkte ik nog iets van diep gewortelde ontevredenheid bij hem. Het was door de jaren heen erger geworden. Als lotgenoten praatten we wel eens over wat we moeilijk vonden aan Nederland of de Nederlanders. Maar deze keer was zijn gevoel voor humor weg. En wanneer de humor weg is, wil niemand je. Lag het aan de omgeving of lag het aan hem? Ik denk aan allebei. Dit besef brengt hem echter niet meer terug.

Ik herinner hem vooral als een intuïtieve geest. Iemand die nieuwsgierig was en tegelijkertijd kwetsbaar. Achter zijn mooie glimlach was een ongekende wereld van verbeelding die zijn redding had kunnen zijn. Het stemt me verdrietig dat we niet de kans hebben gehad die wereld beter te leren kennen.

Ramin Farahani

Funeral of filmmaker Abdi Ismael Jama. All photos by Ramin Farahani


به یادِ دوستی که شاید دلشکسته بود


عبدی اسماعیل همکلاسِ من بود در آکادمی فیلم و تلویزیون هلند، ده یازده سال پیش. آن وقتها هر دو در سازگاری با هلند و هلندی ها چالش هایی کم و بیش همسان را از سر می گذراندیم. دور افتادگی از زاد و بوم گاه و بیگاه ما را از نفس می انداخت و از توانِ ما برای پیشرفت و کامیابی در کشور بیگانه می کاست. با این همه در جا نزدیم و ادامه دادیم، هر یک به شیوه ای. او شخصیتی دوگانه داشت. می توانست گرم و دوستانه با هلندی ها بجوشد و بنوشد. اما همزمان تابِ بی مهری را نداشت و مست که می کرد، دیو درون اش بیدار می شد و گاه کسی را می آزرد. دوستان و همکارانِ هلندی با او به نیکی مدارا می کردند، اما او از شنزارهای سوزان می آمد و گرمایِ بیشتر می خواست.


دو سالِ پیش که او را در دوره ی همکلاسی ها دیدم، دریافتم که کینه ای در جانِ عبدی ریشه دوانده است. تا اینکه در روزهای آغازینِ سال تازه ی میلادی خبر رسید که او ناپدید شده است. دوستان و آشنایانِ هلندی و غیرهلندی جستجویی را آغاز کردند. امیدِ خوش بینانه ی من این بود که عبدی به زادگاه اش سومالی رفته باشد تا مستندی درباره ی دزدان دریایی بسازد که چگونه سهم خود را از توانگران می گیرند. اما نگران بودم که همین جا در سرزمین آب و باد گزندی به او رسیده باشد.


عبدی در زندگی شبانه ی آمستردام درمانی می جست برای تنهایی و زخمهای درونی اش. بیش از من دوست و آشنا گردِ خود داشت، اما سرگشته بود و همین آسیب پذیر اش می کرد. آن شب که ناپدید شد، از پاتوقی به مرکز شهر رفته بود تا شب را در جایی دیگر به مستی و پایکوبی سحر کند. ولی هرگز به خانه نرسید. آخرین ردی که از او بدست آمد این بود که پلیس حدود ساعت پنج صبح او را به جرمِ شاشیدن در خیابان جریمه کرده بود. آیا همین بدبیاری خشمِ عبدی را برانگیخته بود و پلیس در این بین چیزی را پنهان می کرد؟


بعد دوچرخه اش را نزدیکِ خانه اش یافتند. کم کم این گمان بالا گرفت که چه بسا بلایی سر او آمده باشد. من از همان ابتدا گمانم به درگیری و بدبیاری می رفت و اینکه مبادا عبدی در یکی از نهرها یا رودخانه های آمستردام غرق شده باشد. اما دوستی گفت که در آنصورت باید جسد اش تا کنون روی آب می آمد. تا اینکه در آن صبح ابری که هواپیمای ترکیه نزدیکِ فرودگاه آمستردام سقوط کرد، خبری دردناکتر گریبان ام را گرفت: کالبدِ بی جانِ عبدی را از نهری نزدیکِ خانه اش بیرون کشیده بودند.


عبدی پیش از مرگ توانسته بود با کمک یک همکار هلندی بودجه ای برای ساختِ نخستین فیلم بلند اش فراهم کند، آن هم پس از سالها افت و خیز. چه چیزی از این امیدبخش تر برای کسی که دنیایی از خیال در ورای لبخند گرم اش نهفته بود. چرا این پیروزی، هرچند دیرهنگام، نتوانست عبدی را از چنگِ دیوهای درون و برون برهاند. او چندان بی کس نبود که بی پناه بماند. خویشانی پراکنده داشت و دوستانی که امروز در خاکسپاری اش می گریستند. چرا مهر آنها سیراب اش نمی کرد؟ شاید دلتنگِ دختر بچه اش بود، دلبندی که دیگر اجازه ی دیدن اش را نداشت و هیچکس نمی توانست جای او را بگیرد.


چرا عبدی آن شب در نهری افتاد که همیشه بی خطر از کنارش رد می شد. شاید بیش از اندازه مست و خسته بود، شاید کسی او را در آب انداخت، شاید شناگری ماهر نبود، و چه بسا دلشکسته بود. نمی دانیم و دانستن دیگر او را بازنمی گرداند. امروز که عبدی در خاک شد، همه از او گفتند اما دیگر کسی در اندیشه ی گشودنِ رازِ مرگ اش نبود.


عکس زیر: مأموران پلیس در حال بالا کشیدنِ جسد عبدی از کانالی که جان اش را گرفت.



AT5: Vermiste filmmaker dood uit water Jacob van Lennepkade


In het water van de Jacob van Lennepkade is dinsdagmiddag rond 17.00 uur de sinds een maand vermiste 35-jarige Abdi Ismael Jama dood aangetroffen. Het stoffelijke overschot heeft langere tijd in het water gelegen. De politie gaat uit van een ongeval. De filmmaker van Somalische afkomst vertrok op vrijdag 9 januari rond 23.00 uur vanuit zijn huis in West om iets te drinken met een vriend. Het laatste teken van leven van Jama was een bekeuring voor wildplassen op zaterdag 10 januari om 04.50 uur in de Korte Leidsedwarsstraat. (Foto: Jeroen)

7 comments:

lobat said...

tasliyat migam...va ruhesh shad ....

Joke said...

Hey Ramin,
Ik heb net je tekst gelezen over Abdi. Mooi, direct en oprecht.
Veel herkenning over het vreemdeling zijn. Minder, veel minder uit mijn tijd in Nederland, wel uit mijn tijd hier. Wat je zegt is juist; het laveren op de rand is te gevaarlijk, Abdi is net aan de verkeerde kant terecht gekomen.

Wat direct in mij opkwam toen hij gevonden was; Abdi pleegt geen zelfmoord. Het lijkt er niet op, we zullen het niet weten. Soms trekt de diepte ons aan, zeker op momenten dat het moeilijk gaat. Oh wat hoop ik dat hij niet te lang de film voorbij heeft moeten zien komen.

Vandaag was ik er niet bij, wel in gedachten...
warme groet

Mathilde said...

Ramin,

Graag wil ik u vertellen dat ik uw verhaal over Abdi erg mooi vind.
Ik ben erg ontroerd door wat u schreef.

Abdi was mijn neef.
Toen hij 21 jaar geleden in Nederland aankwam is hij bij mijn oom, Rob Wegman in Kudelstaart, terechtgekomen en sindsdien lid van onze familie. Hij kwam altijd op verjaardagen en met Kerst naar ons in het Zuiden. Ook kwam hij vaak tijdens de zomervakantie logeren bij ons.

Ik hoorde een week geleden pas wat er allemaal gebeurt was en kan niet omschrijven hoe verdrietig ik ben.
Het was alweer een tijd geleden dat ik Abdi voor het laatst zag, iets meer dan 4 jaar vlak voordat ik ben verhuist naar Engeland. Maar er is wel altijd contact geweest, via mijn moeder en via mijn oom Rob.

Ik volgde ook zijn werk in de films en was heel trots op hem.

Het is zo onwerkelijk en triest.

Mathilde

Ramin Farahani رامین فراهانی said...

Mathilde,

Dank u voor uw zeer vriendelijke reactie. Wij, vrienden en naasten van Abdi zoeken troost in onze herinneringen, door die te delen en een verklaring te zoeken waarom het zo mocht eindigen met hem...
Ik schreef deze tekst vlak voor de begrafenis, maar daarna wilde ik het veranderen, en heb het toch niet gedaan.

Ik wist wel dat Abdi pleegouders, familie en vrienden had zoals u. Maar dat ze hem zo lief hadden, zag ik pas echt bij de begrafenis. Ik kreeg tranen in mijn ogen toen ze daar huilend over hem vertelden, met veel begrip en liefde. Toen moest ik aan iets anders gaan denken. Namelijk dat al die warmte voor Abdi niet genoeg was, dat hij meer wilde maar niet altijd er om vroeg of kon vragen. Zoals beschreven door een vriend: "geboren op brandend zand en gestorven in het koude water". Daar ligt de kern van zijn tragische leven denk ik.

Over dit aspect heb ik wel in het Perzisch (Iraanse taal) geschreven, maar niet meer toegevoegd aan de Nederlandse tekst, mede omdat ik het moest laten corrigeren etc.

Hoe dan ook, wil ik hiermee mijn eerste verhaal nuanceren en waardering tonen voor de warmte die hij degelijk kreeg van veel Nederlanders.

We zullen Abdi missen,

Ramin

Mathilde said...

Het doet me goed om te weten dat Abdi zoveel vrienden om zich heen had.
Het is voor iedereen erg moeilijk om troost te vinden, maar we hebben in elkgeval onze mooie herinneringen die we koesteren.

Mischien voelde Abdi zich een beetje verloren, niet goed wist wat die voelde. Ik weet dat de mensen om hem heen zo ontzettend veel van hem hielden en ook hield hij veel van de mensen om zich heen.

Het maakt mij erg verdrietig dat ik hem niet meer had kunnen zien en spreken voor die tijd, nu wetende dat het nooit meer kan. Dan heb ik het idee dat ik meer erachteraan had moeten zitten toen ik aan mijn moeder vroeg om het email adress en telefoonnummer van Abdi, dat ze dat aan oom Rob zou vragen, maar dat was iedere keer vergeten. Voel me heel erg ellendig.

In gedachten hoor ik hem nog, in mijn herinneringen van vroeger. Zo'n leuke en mooie tijd.

Ik kende Abdi natuurlijk niet zoals zijn vrienden hem kenden (en waarschijnlijk en andersom hetzelfde).

Abdi ontving niet alleen de warmte en liefde, maar hij gaf het ook, in hele grote hoeveelheden terug.

Goh ik mis hem zo...

Nogmaals heel erg bedankt voor je bericht. Het is al een beetje troost voor mij.

Heel veel groeten,

Mathilde.

Farideh said...

Extremely sad, especially when you know someone personally. Perhaps time can heal us somehow but we never forget this kind of evilness & immorality and of course the lost!
I still think of Netherlands as a safe country comparing to country like UK. Believe me that’s true, but still horrible events happens there and it seems the whole world is turning to a careless, cruel, and neglectful society.

Anonymous said...

hangjongeren waren we, wel sportieve jongeren!
ik weet precies wanneer ik abdi voor het laatst zag en ook wanneer voor het eerst. de eerste keer was in 1995 op een basketbalveldje in kudelstaart. naast de grote blanke boere jongens viel hij mij meteen op door zijn glimlach en sprankelende ogen. dunken was voor hem ook geen problemen. ik als marokkaans meisje van 160 m was nogal onder de indruk van zijn verschijning. ik rook afrikaans en als een weerwolf ging ik op hem af. herkenning is in tijde van onbewuste eenzaamheid een groot goed. jaren later kwam ik hem tegen op de overtoom. daar zat ie dan met een big smile op zn fiets. ik zat toen op een terras en ik riep hem zo hard dat alle andere terrasbezoekers dachten dat ik sinterklaas midden in de zomer daar zag fietsen. we hebben toen over hirsi ali gesproken, over allerlei andere maatschappelijke discussies en over onze tijd als pioniers in kudel. met een knuffel hebben we afscheid genomen en beloofde elkaar gauw wat af te spreken, vooral we nu vlakbij elkaar woonden. maar hij heeft helaas de winter niet mogen overleven. in mijn hart zal ik hem herinneren, zoals ik hem als puber zag: my african mate!

op dit nummer waren we trots...op youssou ndour eigenlijk!

http://www.youtube.com/watch?v=PJCXPCi8CRA&feature=related

adieu abdi!